«Συνέπειες Χιονοπτώσεων»

«Συνέπειες Χιονοπτώσεων»

«Συνέπειες Χιονοπτώσεων»

Σημείωμα της Επιστημονικής Ομάδος του Δελτίου Εργατικής Νομοθεσίας

 

 

 

Α. Οι Χιονοπτώσεις, όταν είναι ασυνήθους μορφής και εντάσεως, μπορεί να θεωρηθούν ως γεγονός ανωτέρας βίας, γεγονός δηλαδή του οποίου οι συνέπειες δεν θα μπορούσαν να προβλεφθούν και να αποτραπούν ακόμη και δια μέτρων άκρας επιμελείας και συνέσεως. Συνεπώς, για τον εργοδότη ο οποίος εξ αιτίας των χιονοπτώσεων δεν καθίσταται δυνατόν να θέση σε λειτουργία την επιχείρησή του και να αποδεχθή τις τυχόν προσφερόμενες υπηρεσίες των μισθωτών του, οι χιονοπτώσεις μπορεί να θεωρηθούν ως γεγονός ανωτέρας βίας, που κατά το άρθρο 656 του ΑΚ τον απαλλάσσει της υποχρεώσεως προς καταβολήν των αποδοχών.

Παραλλήλως, για τους μισθωτούς, οι οποίοι, ένεκα των ασυνήθους μορφής και εντάσεως χιονοπτώσεων, δεν καθίσταται δυνατόν (Ο εργοδότης μπορεί εν αμφιβολία να ζητήση από τον μισθωτό σχετική βεβαίωση από τον Δήμο η από την Αστυνομία) να προσέλθουν για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους, το γεγονός των χιονοπτώσεων θεωρείται ως σπουδαίος λόγος, μη οφειλόμενος σε υπαιτιότητά τους (άρθρ. 657 ΑΚ), που τους παρέχει το δικαίωμα να ζητήσουν τις αποδοχές του χρονικού διαστήματος κατά το οποίο λόγω των χιονοπτώσεων καθίσταται αδύνατον να προσέλθουν στην εργασία τους (και εντός των χρονικών ορίων του άρθρου 658 ΑΚ) εφ᾽ όσον βεβαίως η επιχείρηση λειτούργησε. Για την περίπτωση μη λειτουργίας της επιχειρήσεως βλ. και κατωτ. υπό 3.

Β. 1. Το άρθρο 656 ΑΚ (υπερημερία εργοδότου), όπως ισχύει από 20-3-2013 (αρθρ. 61 Ν. 4139/2013 - ΔΕΝ 2013 σ. 406), ορίζει τα εξής:

«Αν ο εργοδότης έγινε υπερήμερος ως προς την αποδοχή της εργασίας, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να απαιτήσει την πραγματική απασχόλησή του, καθώς και τον μισθό για το διάστημα που δεν απασχολήθηκε. Δικαίωμα να απαιτήσει τον μισθό έχει ο εργαζόμενος και στην περίπτωση που η αποδοχή της εργασίας είναι αδύνατη από λόγους που αφορούν στον εργοδότη και δεν οφείλονται σε ανώτερη βία. Στις ανωτέρω περιπτώσεις ο εργαζόμενος δεν είναι υποχρεωμένος να παράσχει την εργασία σε άλλο χρόνο. Ο εργοδότης, όμως, έχει δικαίωμα να αφαιρέσει από τον μισθό κάθε τι που ο εργαζόμενος ωφελήθηκε από την ματαίωση της εργασίας η από την παροχή της αλλού»

2. Ως ανωτέρα βία κατά την κρατούσα υποκειμενική θεωρία, «θεωρείται παν τυχηρόν γεγονός, εις την συγκεκριμένην περίπτωσιν απρόβλεπτον, το οποίον ήτο αδύνατον ν αποτραπή, ακόμη και δια μέτρων άκρας επιμελείας και συνέσεως» (Μπαλής Γεν. Αρχαί παράγρ. 179. Επίσης ΑΠ 677/74 - ΔΕΝ 1974 σ. 793, ΑΠ 476/77 - ΔΕΝ 1977 σ. 583, ΑΠ 1340/79 - ΔΕΝ 1980 σ. 114, Εφ. Θεσ/νίκης 1755/94 - ΔΕΝ 1995 σ. 443, ΑΠ 1331/02 - ΔΕΝ 2003 σ. 657, επίσης ΑΠ 19/04 - ΔΕΝ 2004 σ. 807, ΑΠ 1303/04 - ΔΕΝ 2005 σ. 448, ΑΠ 171/13 - ΔΕΝ 2014 σ. 98, ΑΠ 729/15 - ΔΕΝ 2015 σ. 1078).

Ως τυχηρόν, εξ άλλου, γεγονός θεωρείται κάθε γεγονός το οποίο δεν οφείλεται σε πταίσμα και δεν θα ήταν δυνατόν να προβλεφθή, μπορούσε όμως ν᾽ αποτραπή με μέτρα άκρας επιμελείας και συνέσεως, ώστε να μη επέλθη η αδυναμία αποδοχής της εργασίας.

Όπως φαίνεται από τον ορισμό της, η ανωτέρα βία αποτελεί μορφή τυχηρού (εν ευρεία εννοία) γεγονότος, το οποίο διαφέρει από το (εν στενή εννοία) τυχηρόν γεγονός, κατά το ότι δεν θα μπορούσε ν᾽ αποτραπή ούτε δια μέτρων άκρας επιμελείας και συνέσεως.

3. Όσον αφορά την υποχρέωση καταβολής αποδοχών στους εργαζομένους εν περιπτώσει διακοπής της λειτουργίας της επιχειρήσεως λόγω γεγονότος το οποίο επέφερε οριστική η προσωρινή αδυναμία αποδοχής της εργασίας, πρέπει να γίνη η εξής διάκριση (Ι. Καποδίστριας, ΕΡΜΑΚ υπ᾽ άρθρον 656 αρ. 58):

α) Εάν ο λόγος που επέφερε την διαταραχή της λειτουργίας της επιχειρήσεως αφορά την επιχείρηση και οφείλεται σε ανωτέρα βία, ο εργοδότης απαλλάσσεται της υποχρεώσεως καταβολής αποδοχών στους μισθωτούς.

β) Εάν ο λόγος αφορά μεν την επιχείρηση, αλλά δεν οφείλεται σε ανωτέρα βία, ο εργοδότης υποχρεούται να καταβάλη τον μισθό.

γ) Εάν ο λόγος δεν αφορά την επιχείρηση και οφείλεται σε ανωτέρα βία, ο εργοδότης απαλλάσσεται της υποχρεώσεως καταβολής αποδοχών και

δ) Εάν ο λόγος δεν αφορά την επιχείρηση και δεν οφείλεται σε ανωτέρα βία, ο εργοδότης απαλλάσσεται από την καταβολή του μισθού μόνον εάν το τυχηρό γεγονός κατέστησε συγχρόνως και στον εργαζόμενο αδύνατη την παροχή της εργασίας. Στην περίπτωση αυτή εφαρμόζεται το άρθρο 380 του Αστικού Κώδικος, βάσει του οποίου απαλλάσσεται τόσο ο μισθωτός απο την υποχρέωση παροχής της εργασίας, όσο και ο εργοδότης από την υποχρέωση αντιπαροχής του μισθού.

Στις αμέσως ανωτέρω α και γ περιπτώσεις (ανωτέρας βίας) δεν οφείλεται ημερομίσθιο, έστω και αν ωρισμένοι από τους μισθωτούς της μη λειτουργούσης επιχειρήσεως προσεφέρθησαν να εργασθούν, εφ᾽ όσον βεβαίως δεν έγινε αποδεκτή η εργασία τους.

Για το ζήτημα αν οφείλεται μισθός βάσει των άρθρων 657 - 658 ΑΚ όταν ο εργοδότης καθίσταται υπερήμερος (αρθρ. 656 ΑΚ) και συγχρόνως κωλύεται και ο μισθωτός να παράσχη την εργασία του βλ. και Χ. Γκούτον στο ΔΕΝ 2005 σ. 897 επ. (906). Επίσης την αποφ. 146/09 του Ειρηνοδικείου Χαλκίδος (ΔΕΝ 2009 σελ. 700) που δέχεται ότι παρά την ύπαρξη ανωτέρας βίας (άρθρ. 656 ΑΚ), ο εργοδότης δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση καταβολής του ημερομισθίου, όταν ο μισθωτός απέχη λόγω ανυπαιτίου κωλύματος (άρθρ. 657 ΑΚ).

4. Η θεωρία και η νομολογία έχουν υπαγάγει στην έννοια του τυχηρού ή στην έννοια της ανωτέρας βίας, διάφορες περιπτώσεις (Ευρετήριο των περιπτώσεων αυτών, βλ. στο ΔΕΝ 1996, τεύχος 1239 σ. 141).

Αποτελεί πάντως πραγματικό ζήτημα εκτιμώμενο κάθε φορά ιδιαιτέρως, το αν στην συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για τυχηρό η ανωτέρα βία. Αρμόδια για την εκτίμηση αυτή είναι τελικώς τα δικαστήρια.

Γ. Σχετικό με τις χιονοπτώσεις είναι και το υπ᾽ αρ. 2019/02 Έγγραφο του Υπ. Εργασίας στο οποίο αναφέρονται τα εξής:

1. «Σύμφωνα με τη διάταξη του πρώτου εδαφίου του άρθρου 656 του Αστικού Κώδικα «Αν ο εργοδότης έγινε υπερήμερος ως προς την αποδοχή της εργασίας η αν η αποδοχή της εργασίας είναι αδύνατη από λόγους που τον αφορούν και δεν οφείλονται σε ανωτέρα βία, ο εργαζόμενος έχει δικαίωμα να απαιτήσει το μισθό, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να παράσχει την εργασία σε άλλο χρόνο».

2. Από την ανωτέρω διάταξη προκύπτει ότι αν ο εργοδότης εμποδίζεται προσωρινώς η οριστικώς να δεχθεί την παροχή (εν προκειμένω την εργασία), από λόγους οφειλομένους σε ανωτέρα βία, αυτός δεν καθίσταται υπερήμερος περί την αποδοχή της προσφερομένης εργασίας, και κατ ακολουθίαν απαλλάσσεται από την υποχρέωση προς καταβολή του μισθού προς τον προσφέροντα την εργασία του μισθωτό.

3. Ανωτέρα βία, προς εφαρμογή της διατάξεως του πρώτου εδαφίου του άρθρου 656 του Αστικού Κώδικα, υπάρχει όταν η αποδοχή της εργασίας από τον εργοδότη εμποδίζεται προσωρινώς η οριστικώς από τυχηρό και απρόβλεπτο γεγονός, το οποίο ήταν αδύνατο να αποτραπεί και αν ακόμα κατεβάλλετο το ανώτατο δυνατό μέτρο επιμέλειας, σύνεσης και πρόνοιας (ΑΠ637/50 - 151/51 - 16/54 - 314/54 - 170/57 - 677/74 - 525/78 - 635/78 - 1043/80 - 1738/80 - 1340/79 - 680/81 - Εφ. Αθ. 2984/89 - Εφ. Θεσσαλονίκης 1775/94 κ.λπ.), εφ όσον όμως επιφέρει την οριστική και ολική διακοπή της λειτουργίας της επιχείρησης ως ενιαίας μονάδος.

Οι εκτεταμένες ασυνήθεις, πρωτοφανείς σε μορφή και ένταση χιονοπτώσεις έχουν κριθεί ως περιστατικό ανωτέρας βίας (Εφετείο Αθηνών 2984/89 ΔΕΝ 1989 σ. 1301).

Κατ ακολουθίαν όλων των ανωτέρω νομικών και νομολογιακών δεδομένων και των πραγματικών περιστατικών που τέθηκαν υπ όψη μας, έχουμε την άποψη ότι, εφ όσον, λόγω της ασυνήθους σε μορφή και ένταση χιονοπτώσεως, έπαυσε πραγματικώς για προσωρινό χρονικό διάστημα η λειτουργία της επιχείρησής σας, κατά το χρονικό διάστημα αυτό απαλλάσσεσθε από την υποχρέωση καταβολής αποδοχών στο προσωπικό σας.

Η διάρκεια της προσωρινότητας πάντως, θα καθορισθεί κατά δικαία κρίση, βάσει των αρχών της καλής πίστης, λαμβανομένων υπ όψη των συναλλακτικών ηθών, του κοινωνικοοικονομικού σκοπού του δικαιώματος (αρθρα 200, 288, 281 ΑΚ), καθώς και των εν γένει συνθηκών της συγκεκριμένης περίπτωσης.

Ωστόσο για την επίλυση κάθε αμφισβήτησης, αρμόδια να αποφανθούν είναι τα τακτικά δικαστήρια».